Dişlər niyə çürüyür?

Kariyes nədir və necə yaranır?

Kariyes dişin bərk toxumasının, yəni minanın və altındakı dentinin dağılmasıdır. Dişin üzərində hər gün nazik, yapışqan ərp yığılır. Ərpdəki bakteriyalar şəkəri və unlu qidanı turşuya çevirir. Hər dəfə şirin yeyəndə və ya içəndə turşu təxminən yarım saat-bir saat minaya təsir edir.

Tüpürcək bu turşunu yavaş-yavaş neytrallaşdırır və minanı bərpa etməyə çalışır. Turşu hücumu çox olanda tüpürcək çatdırmır. Əvvəlcə minada ağ ləkə əmələ gəlir, sonra bu yer yumşalır, qaralır və deşiyə çevrilir.

Niyə bəzilərində dişlər daha tez çürüyür?

Eyni cür yeyən iki adamdan birində kariyes çox olur, o birində az. Bunun bir neçə səbəbi var:

• Gün boyu tez-tez qəlyanaltı: çay şəkərlə, peçenye, konfet, şirin içkilər. Burada şirinin miqdarından çox, neçə dəfə yeyildiyi vacibdir.
• Ağız quruluğu: az su içmək, bəzi dərmanlar, ağızla nəfəs almaq tüpürcəyin qoruyucu təsirini azaldır.
• Fırçalamaq çətin olan yerlər: sıx və əyri dişlər, breket, köhnə plombların kənarları.
• Dişlərin arasını təmizləməmək: kariyes çox vaxt məhz orada başlayır və uzun müddət görünmür.
• Diş əti çəkiləndə açılan kök hissəsi: orada mina yoxdur, kariyes daha tez yaranır.

Kariyes üçün təkcə şəkərin miqdarı yox, onun dişdə nə qədər qaldığı da vacibdir. Ən çox zərər verənlər:

• Yapışqan şirniyyat: iris, karamel, quru meyvə, bal. Dişə yapışır və uzun müddət turşu yaradır.
• Qurtum-qurtum içilən şirin içkilər: şirə, kola, şəkərli çay. Hər qurtum yeni turşu hücumudur.
• Çips, kraker, peçenye: nişasta dişlərin arasında qalır və bakteriyalar onu da şəkərə çevirir.
• Yatmazdan əvvəl şirin: gecə tüpürcək az olur, dişlər qorunmur.

Pendir, tərəvəz, qoz-fındıq və su dişlərə daha az zərər verir. Şirini tamamilə atmaq lazım deyil: onu yeməkdən sonra yeyib ağzı su ilə yaxalamaq çox şeyi dəyişir. Turş içkilər isə başqa problem yaradır: minanı kariyessiz də aşındırır.

Kariyes necə görünür, nəyə diqqət etməli?

Erkən kariyes ağrı vermir. Ona görə çox adam dişi yalnız ağrıyanda göstərir, o vaxt isə kariyes artıq dərindir. Bu əlamətlərə diqqət edin:

• Dişdə ağ, tutqun və ya qəhvəyi ləkə, xüsusən diş ətinin yanında.
• Çeynəmə səthində qaralmış çuxur.
• Eyni yerə hər dəfə yemək ilişir, diş sapı qırılır.
• Şirin yeyəndə dişdə qısa, kəskin ağrı.
• Bir dişdən gələn pis qoxu və ya dad.

Kariyesi dayandırmaq olarmı?

Ağ ləkə mərhələsində, deşik hələ yoxdursa, bəli. Bu mərhələdə mina hələ bərpa ola bilir: flüorlu pasta ilə gündə iki dəfə fırçalamaq, şirini seyrəltmək və dişlərin arasını təmizləmək ləkəni dayandırır. Belə ləkəyə baxılır və o, nəzarətdə saxlanılır.

Deşik əmələ gəlibsə, kariyes öz-özünə sağalmır. Dağılmış toxuma bərpa olunmur, bakteriyalar isə içəridə işini davam etdirir. Belə dişə plomb lazımdır. Gözlədikcə kariyes sinirə yaxınlaşır və sonra kanal müalicəsi lazım ola bilər.

Kariyesin qarşısını necə almaq olar?

• Dişləri gündə iki dəfə flüorlu pasta ilə fırçalayın, axşam mütləq. Fırçalayandan sonra pastanı tüpürün, ağzı çox yaxalamayın.
• Şirini əsas yeməyin yanında yeyin, gün boyu az-az yeməyin. Şirin çay və içkiləri seyrəldin.
• Gündə bir dəfə dişlərin arasını diş sapı və ya fırçacıqla təmizləyin.
• Susuzluğu su ilə yatırın.
• Dişləri vaxtaşırı göstərin: nə qədər tez-tez, dişlərinizin vəziyyətindən asılıdır, bu, müayinədə deyilir.

Qəbulda nə edilir?

Dişlərə baxılır, ləkə ilə deşik ayırd edilir. Erkən ləkə nəzarətdə saxlanılır, deşik varsa, kariyes təmizlənir və diş, diş rəngində plombla bərpa olunur. Bu, anesteziya ilə edilir, ona görə müalicə ağrısız keçir. Plombun qiyməti bir diş üçün 70 AZN-dəndir, müalicə olunacaqsa, müayinə də buna daxildir.

Dişinizdə ləkə və ya deşik görürsünüzsə, WhatsApp-a yazın, mümkünsə şəklini atın.

Diş öz-özünə, xüsusən gecə ağrıyırsa və ya diş əti şişibsə, kariyes sinirə çatmış ola bilər. Gözləməyin, dərhal zəng edin. Üz və ya boyun şişirsə, udmaq və ya nəfəs almaq çətinləşirsə, 103-ə zəng edin.