Qəbulda ən çox verilən suallar və onlara qısa, dürüst cavablar.
Dişlərin 3D tomoqrafiyası ağrısız və qısadır: aparatın qarşısında oturur və ya dayanırsınız, çənəniz dayağa qoyulur, aparat başınızın ətrafında bir dəfə fırlanır. Hərəkətsiz durmaq lazım olan vaxt adətən bir dəqiqədən azdır. Şüalanması adi diş şəklindən çox, amma tibbi kompüter tomoqrafiyasından adətən xeyli azdır, ona görə yalnız lazım olanda çəkilir.
Çox vaxt səbəb ağızın özündədir: dilin üstündəki ərp, diş daşı, iltihablı diş əti, çürük dişlər. Qarqara və sprey qoxunu bir neçə saatlıq örtür, səbəbi aradan qaldırmır. Səbəbi tapmaq üçün dişləri və diş ətini həkimə göstərin. Ağız sağlamdırsa, başqa həkimə də görünmək lazım ola bilər.
Breket bir qəbulda qoyulur, adətən 1–2 saata və iynəsiz: dişlər təmizlənib qurudulur, hər dişə kiçik kilid yapışdırılır, sonra məftil taxılır. Bundan əvvəl müayinə, lazım olsa, panoramik rentgen və ya 3D tomoqrafiya və dişlərin hazırlanması olur. Qoyulan gün ağrı olmur, ilk günlər isə dişlərdə təzyiq hiss olunur.
Çox vaxt süd dişləri tökülüb daimi dişlər çıxandan sonra, təxminən 11–14 yaşlarında. Amma uşağı həkimə daha tez, 7 yaşa yaxın göstərmək yaxşıdır: bəzi problemləri erkən görmək işi asanlaşdırır. Yuxarı yaş həddi isə yoxdur. Diş əti və dişlər sağlamdırsa, breket böyüklərə də taxılır.
Çox vaxt uzun müddət, bəzən illərlə: əvvəlcə gün boyu və ya hər gecə, sonra daha seyrək. Breket çıxandan sonra dişlər köhnə yerinə qayıtmağa meyl edir, retayner nəticəni qoruyur. Dəqiq qrafik hər pasiyentə ayrıca, dişlərin vəziyyətinə görə deyilir.
Hər yeməkdən sonra, 2–3 dəqiqə: əvvəl breket fırçası ilə kilidlərin üstünü və altını, sonra dişarası fırça ilə məftilin altını təmizləyin. Gündə bir dəfə dişlərin arasını diş sapı ilə keçin. Breketin ətrafında qalan ərp dişdə ağ ləkə və kariyes qoyur, ona görə bu işə hər gün vaxt ayırmaq lazımdır.
Breketlə bərk, yapışqan və çox dartılan yeməklər olmaz: qoz-fındıq, tum, iris, saqqız, buz, bərk çörək qabığı. Qalan yeməklərin demək olar ki, hamısını yemək olar, sadəcə kiçik tikələrə bölüb yan dişlərlə çeynəmək lazımdır.
Həkim nəzarəti ilə, sağlam dişlərdə aparılan ağartma minanı dağıtmır. Ən çox rast gəlinən yan təsir bir neçə gün çəkən həssaslıq və diş ətinin qıcıqlanmasıdır. Zərər çox vaxt nəzarətsiz, tez-tez ağartmadan və soda, limon kimi ev üsullarından gəlir.
Evdə ağrını ancaq bir müddətlik azaltmaq olar: sizə uyğun ağrıkəsicini təlimata görə için, ağzınızı ılıq su ilə yaxalayın, dişlərin arasını təmizləyin. Ağrını tam kəsmək üçün onun səbəbini müalicə etmək lazımdır. Bunu da yalnız diş həkimi dişə baxandan sonra edə bilər.
Diş daşı vaxtında təmizlənməyən ərpdən yaranır: tüpürcəkdəki minerallar ərpi bərkidir və o, daşa çevrilir. Bərkimiş daşı fırça götürmür. Onu həkim ultrasəs aparatı ilə təmizləyir, sonra dişləri cilalayır. Təmizləmə adətən ağrısız keçir, evdə isə daşı təmizləməyə çalışmaq dişə zərər verir.
Diş daşı təmizlənməsindən sonra yemək olar, anesteziya edilibsə, keyləşmə keçəndən sonra. İlk bir-iki saat çay, qəhvə, rəngli içkilərdən və siqaretdən uzaq durun. Bir neçə gün dişlərin soyuğa həssas olması və diş ətinin bir az qanaması normaldır, adətən öz-özünə keçir.
Diş əti çəkiləndə dişin kökü açılır: dişlər uzun görünür, boyun hissəsi soyuğa həssas olur. Ən çox səbəb diş əti iltihabı (parodontit) və sərt fırçalamadır. Çəkilmiş diş əti öz-özünə geri böyümür, amma səbəbi aradan qaldıranda çəkilməni dayandırmaq olar.
Diş əti fırçalayanda çox vaxt diş ətinin kənarında yığılan ərpdən qanayır: bu, diş əti iltihabının (gingivitin) ilk əlamətidir. Fırçalamağı dayandırmayın: yumşaq fırça ilə diqqətlə fırçalayın, dişlərin arasını hər gün təmizləyin. Qanama bir-iki həftəyə azalmırsa və ya dişlərdə daş varsa, gəlin: səbəbi dərman yox, təmizləmə aradan qaldırır.
Diş əti çox vaxt dişlərin üstündə yığılan ərpdən və diş daşından şişir. Bu səbəbi heç bir dərman götürmür: dişlər təmizlənməlidir. Antibiotiki öz başınıza içməyin. Onu yalnız müayinədən sonra, lazım olsa, həkim yazır. Qarqara iltihabı bir az sakitləşdirir, amma müalicəni əvəz etmir.
Ilıq duzlu və ya sodalı su ilə qarqara ağzı yemək qalıqlarından təmizləyir və diş ətini bir az sakitləşdirə bilər. Amma iltihabın səbəbini, yəni ərpi və diş daşını, heç bir qarqara götürmür. Diş ağrıyanda da qarqara yalnız qəbula qədər köməkdir: dişi müalicə etmir.
Çox vaxt dişin qoruyucu minası nazikləşib və ya diş əti çəkilib, dişin altdakı həssas qatı açılıb. Soyuq ona toxunanda qısa, kəskin ağrı olur. Bəzən səbəb kariyes və ya çatlamış plombdur. Ağrı bir-iki həftədən çox davam edirsə, dişi göstərin: səbəbə görə müalicə də fərqlidir.
Böyüklərdə diş çox vaxt diş əti xəstəliyindən (parodontitdən), zərbədən, dişləri sıxmaqdan və ya kökdəki iltihabdan laxlayır. Evdə dişi bərkitmək mümkün deyil: səbəbi tapmaq üçün dişi tez göstərin. Zərbədən sonra, şiş və ya qızdırma varsa, həmin gün həkimə gedin.
Təxminən 40–45 sm sap kəsin, ucları orta barmaqlarınıza dolayın, sapı iki diş arasına yavaşca salın və hər dişin yan tərəfində "C" hərfi kimi əyib yuxarı-aşağı hərəkət etdirin. Gündə bir dəfə bəs edir. İlk həftə diş əti bir az qanaya bilər, sonra keçməlidir.
Dişlər ərpdəki bakteriyalara görə çürüyür: onlar şirin və unlu qidadan turşu əmələ gətirir, turşu da minanı yavaş-yavaş həll edir. Nə qədər tez-tez şirin yeyirsinizsə və ərp dişdə nə qədər çox qalırsa, kariyes bir o qədər tez yaranır. Erkən mərhələdə onu dayandırmaq olar, deşik əmələ gələndən sonra isə plomb lazımdır.
Saralma ya dişin səthindəki ləkədən və diş daşından, ya da dişin öz rəngindən olur. Ləkəni və daşı peşəkar təmizləmə götürür, dişin öz rəngini isə ağartma açır. Bir diş tək tündləşibsə, onu gözləmədən həkimə göstərin.
Xeyr, düzgün işlədəndə elektrik fırça minaya və diş ətinə zərər vermir. Araşdırmalara görə ərpi adi fırçadan bir az yaxşı təmizləyir, amma düzgün fırçalanan adi fırça da bəs edir. Əsas olan fırçanın növü yox, necə fırçalamağınızdır.
Evdə təhlükəsiz edə biləcəyiniz şey səthi ləkələri azaltmaqdır: düzgün fırçalamaq və ağardan pasta. Soda, limon və aktivləşdirilmiş kömür minanı aşındırır, onlar məsləhət görülmür. Dişin öz rəngini açan peroksidli gellər isə yalnız diş həkiminin nəzarəti ilə işlədilməlidir.
Olar, çox vaxt da lazımdır. Planlı müalicə üçün ən rahat vaxt adətən ikinci trimestrdir. Ağrı və iltihab isə hamiləliyin istənilən vaxtında müalicə olunur: müalicəsiz qalan iltihab həm ana, həm də körpə üçün müalicənin özündən daha təhlükəlidir. Anesteziya və rentgen barədə qərarı həkim verir, lazım olanda ginekoloqla birlikdə.
İrriqator dişlərin arasını və diş ətinin kənarını nazik su axını ilə yuyan cihazdır. Fırçanı əvəz etmir, diş daşını da götürmür, amma breket taxanlara, diş əti problemi olanlara və dişləri sıx düzülənlərə çox kömək edir.
Kanal müalicəsindən sonra bir neçə gün dişin dişləyəndə ağrıması normaldır: sinir artıq yoxdur, ağrıyan kökün ətrafındakı toxumadır. Bu ağrı günbəgün azalmalıdır. Ağrı güclənirsə, diş əti və ya üz şişirsə, qızdırma qalxırsa, gözləməyin, dərhal həkimə yazın.
Uşağı tez göstərin: kariyes ağ ləkə mərhələsindədirsə, onu çox vaxt flüorlu lak və evdə düzgün qulluqla dayandırmaq olur, deşik varsa, diş müalicə olunmalıdır. Evdə bu gündən dişləri gündə iki dəfə flüorlu pasta ilə özünüz fırçalayın, gecə fırçalamadan sonra isə yalnız su verin.
Plombdan sonra bir neçə gün, dərin kariyesdə bəzən bir-iki həftə dişin soyuğa həssas olması və dişləyəndə bir az ağrıması adətən normaldır. Əsas odur ki, ağrı günbəgün azalsın. Ağrı güclənirsə, öz-özünə, xüsusən gecə başlayırsa və ya dişləyəndə keçmirsə, dişi həkimə göstərin: plomb hündür qala bilər, bəzən isə iltihab sinirə çatmış olur.
Müasir işıqla bərkiyən plomb kreslodaca tam bərkiyir, ona görə əsas məsələ keyləşmədir: dodaq və yanaq hissiyyatı qayıdana qədər, adətən bir neçə saat, yeməməyiniz yaxşıdır. Müvəqqəti və ya başqa materialdan plombda gözləmə müddəti fərqli ola bilər, bu, qəbulun sonunda deyilir.
Siniri alınmış diş çox vaxt içəridən tündləşir: sinirin və qanın qalıqları, bəzən də köhnə materiallar dişi içəridən boyayır. Bu, özlüyündə təhlükəli deyil, amma tündləşmə, dişləyəndə ağrı və ya diş ətində qabarcıq kökdə iltihabdan da xəbər verə bilər. Ona görə belə dişi göstərmək lazımdır.
Şirin yeyəndə dişdə qısa, kəskin ağrı çox vaxt kariyesin ilk xəbərdarlığıdır: mina dağılıb, şəkər dişin həssas qatına çatır. Səbəb köhnə plombun kənarında boşluq və ya diş boynunun açılması da ola bilər. Bu ağrı öz-özünə keçmir, ona görə dişi tez göstərmək lazımdır: iş kiçik olanda müalicə də sadədir.
Diş həkimindən qorxmaq çox adi haldır və bunu utanmadan deyə bilərsiniz. Ən asan addım ilk qəbulu yalnız söhbət etmək üçün gəlməkdir: heç bir müalicə edilmir, sadəcə danışılır, dişlərə baxılır, nə ediləcəyi izah edilir. Qorxu çox güclüdürsə, sonda sedasiya ilə müalicə də mümkündür.
Adətən 6 yaş ətrafında ön dişlərdən başlayır və 12 yaşa yaxın bitir. Bir uşaqda bir az tez, o birində bir az gec olur, bu çox vaxt normaldır. Diş zərbədən və ya kariyesdən düşübsə, 4 yaşdan əvvəl laxlayıbsa, ya da 8 yaşında hələ heç bir diş laxlamayıbsa, uşağı diş həkiminə göstərin.
Uşağın ağzını su ilə yaxaladın, dişlərin arasında yemək qalıbsa, ehtiyatla təmizləyin. Ağrı güclüdürsə, uşaqlar üçün ağrıkəsicini yaşına və çəkisinə uyğun, təlimata görə verin. Sonra dişi tez göstərin: uşaqda diş ağrısı çox vaxt kariyesdir, süd dişində isə kariyes tez dərinləşir.
İlk süd dişi adətən 6–10 aylıqda çıxır, çox vaxt alt ön dişlərdən biri olur. Bəzi uşaqlarda 4 aylıqda, bəzilərində bir yaşdan sonra çıxır, bu da çox vaxt normaldır. 20 süd dişinin hamısı təxminən 2,5–3 yaşa qədər çıxıb qurtarır.
Uşağı sakitləşdirin, ağzını yaxaladın, qanayan yerə təmiz tənzif basıb bir neçə dəqiqə saxlayın və dişə baxın. Daimi diş tamam çıxıbsa, hər dəqiqə önəmlidir: dişi kökündən yox, tacından tutun, süddə saxlayın və bir saat ərzində diş həkimində olun. Süd dişini isə yerinə qoymayın.
Plombdan və ya sinir müalicəsindən sonra bir-iki gün yüngül ağrı, dişləyəndə və soyuqdan həssaslıq normaldır və gündən-günə azalır. Ağrı artırsa, üç gündən çox çəkirsə, uşağı gecə oyadırsa, diş əti və ya üz şişirsə, ya da qızdırma qalxırsa, gözləməyin, həkimə zəng edin.
Daimi diş süd dişinin arxasından çıxıb, süd dişi isə laxlayırsa, adətən bir neçə həftə gözləmək olar: süd dişi düşür, dil də yeni dişi yavaş-yavaş irəli itələyir. Süd dişi möhkəm durursa və ya bir neçə həftə keçib hələ də yerindədirsə, uşağı göstərin: çox vaxt süd dişini çəkmək bəs edir.
Uşaqlarda yuxuda diş qıcama çox rast gəlinir və çox vaxt özü keçir: dişlər dəyişir, dişləm formalaşır, uşaq gün ərzində həyəcanlanır. Dişlər nəzərə çarpacaq qədər aşınırsa, uşaq səhər çənəsindən və ya başından şikayət edirsə, ya da xoruldayır, ağızdan nəfəs alırsa, onu göstərmək lazımdır.
Hər ikisi dişləri düzəldir. Breket dişə yapışdırılır və mürəkkəb hallarda daha çox imkan verir. Elayner şəffafdır və çıxarılır, amma gündə 20–22 saat taxılmalıdır. Hansının sizə uyğun olduğunu müayinədən və şəkildən sonra demək olar: bəzən seçim olmur, düzgün nəticəni yalnız biri verir.
Uzananda başa gələn qan artır, iltihablı dişin içində təzyiq yüksəlir və ağrı güclənir. Gecə diqqəti yayındıran heç nə də olmur. Gecə yuxudan oyadan diş ağrısı çox vaxt dişin sinirinin iltihabını göstərir. Bu öz-özünə keçmir: dişi tezliklə həkimə göstərin.
İlk dişi çıxandan sonra, təxminən bir yaşında. Bu gəlişdə müalicə yox, tanışlıq olur: dişlərə baxılır, valideynlə fırçalama və qidalanma barədə danışılır. Erkən gələn uşaq diş həkimini ağrı ilə yox, sakit bir otaqla xatırlayır.